Slateelt op water, speuren naar duurzame garanties

27 mei 2020

Om jaarrond voldoende verse vollegrondsgroente beschikbaar te hebben wordt een steeds grotere uitdaging. Zeker met de klimaatverandering, die een groot effect heeft op de teelt van gewassen. Met innovaties voor een meer gecontroleerde teelt proberen tuinders, groenteverwerkers en supermarkten meer zekerheden in te bouwen. Het EFRO-project Evergreen van Greenport Noord-Holland Noord steunt een gemeenschappelijk initiatief van B4Agro, Koninklijke Vezet en Albert Heijn om de teelt van sla op water te stimuleren. Een speurtocht naar duurzame garanties: naast jaarrond beschikbare groente, een constante kwaliteit, minder CO2 uitstoot en geen gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

Begin 2019 werden de eerste kroppen geoogst vanuit de bassins van B4Agro in Warmenhuizen. Hier kan jaarrond onder ruim 3 hectare glas evenveel worden geproduceerd vergelijkbaar met zo’n 100 hectare buiten. Overigens teelt het tuinbouwbedrijf jaarlijks evengoed nog zo’n 130 hectare sla in de vollegrond. “Maar de risico’s lijken daar elk jaar groter te worden,” zegt Willem Bas, die bij B4Agro nauw betrokken is bij de teelt op water. “Vorig jaar zijn onze percelen vier keer getroffen door extreme weersituaties: hagel in het voorjaar, extreme droogte in de zomer, een zware storm in augustus en eindeloze natheid in het najaar. Dat sterkt ons alleen maar in het idee dat we op zoek moeten naar alternatieve productiemethoden.”

Constante stroom

Erwin Duits Vezet
Erwin Duits, Koninklijke Vezet
Inkoopmanager Erwin Duits bij Vezet is ook overtuigd van de waarde van dergelijke innovaties. De groenteverwerker, die hemelsbreed op enkele kilometers van de productieruimte is gevestigd, is afhankelijk van een constante stroom van groente, omdat er anders verwerkingslijnen stil komen te staan. “De continuïteit in de aanlevering van onze grondstoffen komt in gevaar door de grotere weersextremen. Steeds vaker schuiven productieschema’s in de vollegrond op, of gaan delen van de oogst zelfs helemaal verloren. Zo gaan we normaal gesproken tot week 45 door met de producten van Nederlandse tuinders, maar moesten we in 2019 al enkele weken eerder een beroep op de oogst in andere delen van Europa.”
Vezet is een van de hofleveranciers voor Albert Heijn, met een breed assortiment kant-en-klaar-maaltijden, salades en mixen met gesneden groenten. “Een voordeel van het kweken van ‘sla op water’ is dat de ecologische voetafdruk afneemt. De teelt kan geheel binnen Nederland plaatsvinden, het transport dus ook. Daar zijn we trots op en dat zie je terug in onze samenwerking,” zegt woordvoerder Pauline van den Brandhof namens de supermarktketen. De concrete samenwerking tussen de drie schakels in de keten voor de teelt van sla op water kent al een aanloop van meerdere jaren. Die nauwe samenwerking is ook nodig voor het vertrouwen en daarmee het welslagen van deze aanpak, meent Duits. “Om dit soort nieuwe technieken te ontwikkelen is echt een kwestie van de lange adem.”
 

Tijdrovend proces

Willem Bas, B4 Agro
Willem Bas, B4 Agro
Daar weet Bas over mee te praten. De eerste proeven voor de teelt op water dateren al van 2008. Sindsdien zijn vorderingen gemaakt en diverse tegenslagen overwonnen. “We zijn zeker nog niet waar we willen zijn, maar maken stappen vooruit."

De beste manier om de opzet van de waterteelt te doorgronden is om het met eigen ogen te zien, weet Bas. Wat volgt is een boeiende rondleiding door de schuren en kassen van het bedrijf. B4Agro verzorgt de opkweek van de slaplanten zelf, op geautomatiseerde tafels in een hoge geconditioneerde cel met klimaatbeheersing en ledverlichting. Als de planten groot genoeg zijn, worden ze op drijvers gestoken, die via een sluis naar het grote teeltbassin stromen. Een indrukwekkend schouwspel. “De wortels steken in het water, dat is verrijkt met voedingsstoffen. Bijkomend voordeel is dat we geen last hebben van onkruid. De grotere opbrengst per hectare is cruciaal voor deze businesscase, omdat we veel vaker kunnen oogsten dan in de vollegrond.”

 

Aanvullende investeringen

Problemen met diverse slasoorten, die niet of minder aanslaan, extra inspanningen om de waterkwaliteit op peil te houden en expertise aangedragen door externe partijen spitst zich toe op de ‘gotenteelt’ onder glas. Wij hebben zelf de vertaalslag moeten maken. Voor de rassen die we telen geldt hetzelfde, geen van de momenteel gekweekte rassen werd aanvankelijk aangeraden en sommigen zelfs ontraden. Dat alles zorgt ervoor dat de teeltopstelling bij B4Agro al flink wat aanpassingen en aanvullende investeringen heeft gevergd. Duits: “Wij proberen zoveel mogelijk mee te denken door teeltadvies te geven, maar ook in de afname van de sla en de keuze voor andere soorten of zelfs gewassen, om zo de continuïteit van de bedrijfsvoering te helpen waarborgen. Ook de directe contacten met Albert Heijn spelen daar een belangrijke rol in. We willen alle drie dat deze aanpak slaagt, omdat we er de grote voordelen van inzien.”
Bij B4Agro staat innovatie van oudsher al hoog in het vaandel. Toen grondlegger Fred Berkhout in 2006 enkele ondernemende jongeren vroeg om ook in het bedrijf te stappen, was dat al een belangrijk thema, herinnert Bas zich. Als afgestudeerd werktuigbouwkundige kon hij zijn hart ophalen. “De eerste experimenten met de teelt op water speelden toen ook al. Net als veel collega’s zijn we altijd op zoek naar verbeteringen in de teelt of het verdere bedrijfsproces. Daarbij is veel onderzoek nodig. Sinds ik hier werk, is innovatie is altijd al een rode draad op het bedrijf. Of het nu gaat om GPS op de trekkers, een robotschoffel  of dus de teelt op water. Zodoende staat iedereen altijd open voor hoe dingen beter of sneller kunnen.”
Die open opstelling maakt ook dat B4Agro goed past in het concept van Evergreen, waarbij ondernemingen, onderzoek en onderwijs nauw met elkaar optrekken. Bas: “Als je verschillende instituten bij elkaar brengt, dan werkt dat versnellend. Via Evergreen is het mogelijk om extra onderzoek te doen, doordat er budget vrijkomt om de proeven goed te begeleiden. Dat wordt wel eens vergeten, want intussen gaat de productie hier ook gewoon door.”

Kennisdeling

Het gaat vooral om kennisdeling, weet Bas. “Daar zijn we zeker ook voorstander van, hoewel die medaille twee kanten heeft. We kunnen de concurrentie ook wijzer maken, terwijl wij eerst wel alle investeringen hebben gedaan om zover te komen. Wij steken hiermee echt onze nek uit. Zo hebben we er al flink wat kinderziekten uit moeten halen. Dat kan ons ook de kop kosten, als het te lang duurt om de productie op een aanvaardbaar peil te krijgen.”

Drijver Botman Hydroponics
Drijver Botman Hydroponics
Toch blijft Bas optimistisch en overwegend positief over de praktische insteek van de Evergreen-aanpak. “Het schept ook ruimte om aanvullend onderzoek te doen met praktijktesten voor een goede waterkwaliteit met KaRo of verbeteringen aan de drijvers met Botman Hydroponics. In dit soort opstellingen werkt dat goed. Zo komen we gaandeweg van elkaar te weet wat er technisch mogelijk is en wat er praktisch gewenst is.”

Dat laatste juicht Van den Brandhof toe: “Samen met onze boeren, telers en leveranciers streven we naar het allerbeste, elke dag weer.” Albert Heijn volgt de ontwikkelingen bij B4Agro daarom met bovengemiddelde interesse. De supermarktketen wil een stem hebben in elke stap die een product aflegt op weg naar de winkels. “We kunnen onze klanten precies vertellen waar onze verse producten vandaan komen, wie erbij betrokken zijn en wat ermee is gebeurd. En dat doen we dus ook, transparant en open, zodat iedereen weet wat-ie eet. Voor onze verse producten gaan we nog een stap verder. We vinden het belangrijk om onze boeren, telers en andere leveranciers persoonlijk te kennen. Of ze nu om de hoek wonen of aan de andere kant van de wereld. Met hen delen we vakmanschap en de liefde voor het product. Bij Albert Heijn leggen we de lat hoog als het gaat om versheid en kwaliteit.”

En ook voor Vezet geldt hoge kwaliteitsstandaard. Duits: “Daarom werken we ook op contractbasis met leveranciers met wie we een lange termijn-relatie opbouwen. Dat moet ook wel vanwege de enorme volumes die we elke week afnemen. Daarom stellen we met alle leveranciers programma’s op en stellen die elk jaar bij. Voor ons is die binding met de telers heel erg belangrijk. B4Agro is wat dat betreft sinds jaar en dag al een hele innovatieve leverancier. Ze hebben die beschikbaarheid van product al heel vroeg als speerpunt aangewezen.”

Intensief contact

Erik van Nieuwenhuizen (Albert Heijn) en Willem Bas (B4Agro)
Erik van Nieuwenhuizen (Albert Heijn) en Willem Bas (B4Agro)
Het maakt ook dat Vezet en B4Agro daardoor een nog intensiever contact hebben, zeker de laatste jaren. “Nu de volumes op water niet worden gehaald, zoeken we samen naar alternatieven. Zo hebben we specificaties waar producten aan moeten voldoen, waarin we ons soms iets flexibeler opstellen. Niet op basis van kwaliteit, want daar doen we uiteraard geen concessies in, maar wel op gewicht bijvoorbeeld. Door ook iets kleinere kroppen af te nemen, hebben we er iets meer werk aan, maar kan B4Agro wel blijven leveren. Of we zoeken naar een ander product. Zo is de slasoort Batavia heel belangrijk voor ons, maar liep die productie heel stroef. Daar is toen paksoi op water voor in de plaats gekomen. Door de directe lijnen met Albert Heijn ligt dat nu ook in de winkels. Zo proberen we een bijdrage te leveren dat investeringen op termijn toch kunnen worden terugverdiend.”

B4Agro waardeert die opstelling en is blij met het intensieve contact. Bas: “Dit gaat ook om loyaliteit en begrip voor elkaars situatie. We werken al ruim dertig jaar voor Vezet en Albert Heijn, en hebben altijd hard gewerkt voor onze contracten. We mogen dan geografisch wel dichtbij zitten, maar dat neemt niet weg dat we continu moeten blijven bewijzen, dat we betrouwbaar zijn. Door de klimaatverandering was dat lastiger te waarborgen. Daarom hebben we een andere systematiek bedacht, die nog niet helemaal naar wens werkt. Onze nieuwe uitgangspunten brengen ons wel dichter bij elkaar. Ook wij hebben begrip voor de tekorten bij Vezet, als we de kilo’s nog niet van de meters halen.”

En behalve economisch, is er ook het maatschappelijke aspect, besluit Bas. “We werken hiermee aan een duurzame teelt: zonder chemie, energiezuinig, CO2-neutraal. Als wij daar onze nek voor uit steken, dan is het prettig om rugdekking te krijgen van andere schakels in de keten. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor financiers van dit soort initiatieven. We laten al zien dat er technisch heel veel mogelijk is. Alleen samen kunnen we die ambities daadwerkelijk waarmaken.”
 

EVERGREEN

Koninklijke Vezet en B-Four Agro zijn partners in het innovatieproject Teelt op Water van het EFRO-project EVERGREEN. In het project wordt gewerkt aan het telen op water van diverse gewassen.  De systemen waarop wordt geteeld zijn van Botman Hydroponics, die ook deelneemt aan het project. Proeftuin Zwaagdijk is onderzoekspartner in het project.       

Zie ook:
B-Four Agro oogst eerste sla op water voor Vezet en Albert Heijn
Doorbraak teelt op water nabij 
Botman Hydroponics gaat voor revolutie in telen op water

> Bekijk hier het magazine