Hoe kunnen we omgaan met de verzilting van de Noord-Hollandse landbouwgrond? 

Duurzame oplossingen
 “We zijn op zoek naar duurzame oplossingen om de verzilting van de bodem door bodemdaling en klimaatsveranderingen tegen te gaan. Het probleem zit hem in de verminderende beschikbaarheid van zoet water. De hoeveelheid water uit de Alpen dat via de Rijn ons land binnenkomt wordt onregelmatiger. Als je kijkt naar de zomer van 2003 dan hebben we het qua beschikbaar water maar net gered. Als we vaker lange droge zomers krijgen dan kan dat voor problemen zorgen. Dat was de trigger voor de commissie Veerman om de aanzet tot een nationaal zoetwaterprogramma te geven. Dankzij dat programma is een peilvariatie in het IJsselmeer van 20 cm mogelijk waardoor we een iets grotere buffer hebben. Met een zomer als 2003 moeten we het nu een maand langer kunnen redden. Een ander deel van de watervoorziening moet in de regio worden opgelost en dus kijken we verder. Hoe kunnen we er voor zorgen dat we minder water nodig hebben of kunnen we elders water vandaan halen?

We richten ons in dit project op twee zaken. Hoe kunnen we zoet (regen)water opvangen, opslaan en gebruiken en hoe kunnen we zuiniger omgaan met water? Opvangen doen we in bassins of onder de grond (op ca. 10 tot 30m diepte of nog dieper) en dat levert goede resultaten op. We vangen voldoende water op om de zomer mee door te komen. Bij droogte pompen we het water op en maken we gebruik van druppelirrigatie. Met dit gesloten systeem is het niet alleen gelukt om minder water te verbruiken maar ook om een meeropbrengst te realiseren zowel in de pootaardappels als in bollen.

Het Zilte proefbedrijf op Texel is op zoek naar het andere uiterste, zij zoeken naar zilte varianten van gewassen als aardappels en wortelen. Ook naar suikerbieten is veel onderzoek gedaan. Het blijkt dat die een optimale opbrengst hebben bij brakker water net zoals bepaalde graansoorten. Maar het is niet zo dat een perceel waar verzilting plaats vindt ook direct geschikt is voor de teelt van zilte gewassen. Daar moet verder onderzoek naar gedaan worden. Wij richten ons onderzoek voorlopig op de beschikbaarheid van zoet water.

Kennisdeling
Tijdens de prachtige zomer van 2011 zijn in Noord-Holland de sluizen vaker open gezet vanwege de pleziervaart. Daardoor is een te hoog zoutgehalte gemeten. Dat kan problemen opleveren. Er zijn gebieden waarvan wij ons nu al afvragen hoe teelten daar kunnen overleven. Je ziet het zelfs hier en daar al misgaan. Boeren hebben vaak niet door dat de schade veroorzaakt wordt door verzilting omdat de symptomen lijken op die van droogteschade. Als ze vervolgens gaan irrigeren, lossen ze daar toevallig het probleem ook deels mee op. Soms blijkt het water brak te zijn en wordt door beregend terwijl de verzilting toeneemt. Ze hebben er gewoonweg nooit bij stil gestaan dat de oorzaak een te hoog zoutgehalte kan zijn. Daar informeren wij ze over. Verzilting komt nu nog te vaak als een verrassing. Dat moet anders, ook het onderwijs wordt er meer en meer bij betrokken. Wij willen het onderwerp in de schoolboeken krijgen zodat de opgedane kennis doorgegeven wordt. Nu delen we onze kennis over verzilting door aan te schuiven bij studiegroepen, open dagen op de locaties te organiseren en aan te haken bij bestaande ondernemersavonden.

Ondernemers zijn altijd open en creatief. Ze komen op zo’n avond met hele praktische oplossingen en ideeën. Daardoor komen we samen steeds verder. Een ondernemer stelde bijvoorbeeld een vraag over de rol van het bestrijden van ziektekiemen. Uit onderzoek blijkt nu dat je met een gesloten systeem minder last hebt van ziektekiemen. Het is toch eigenlijk heel gek dat je als ondernemer het hele proces controleert en dat je het bij de aanvoer van water uit handen geeft? Met een gesloten systeem weet je precies waar je aan toe bent. We werken nu aan een economische analyse. Wat kost het en vooral wat levert het me op?  We hebben getest op bollenpercelen van 2,5 ha en een pootgoedperceel van 0,5 ha. Dat willen we langzaam opschalen van 10 ha naar 40 ha zodat we er onderweg de kinderziektes uit kunnen halen. We hadden bijvoorbeeld een pompinstallatie die de hele dag aansloeg en €3000 per jaar aan stroom verbruikt. Door de pomp minder vaak aan te laten slaan maken we het systeem eenvoudiger en goedkoper. De prijs van het systeem is al gehalveerd omdat een aantal componenten niet nodig is.

Het mooie van dit project is de verbindende rol van de GreenPort NHN die ervoor zorgt dat het project nog breder wordt. Ik had onlangs een discussie met Jeroen (Noot red.) over chitine uit garnalen. Samen kijken we wat we daar in een vervolgproject weer mee kunnen. Dat is het leuke van de GreenPort NHN, het verbindt andere vakgebieden met elkaar. Je gaat volgende stappen zetten en komt samen altijd verder.

Meer informatie over de projecten is ook te vinden op www.spaarwater.com. Daarnaast is een website gelanceerd www.zoetwaterberging.nl. Hier kun je alle beschikbare informatie vinden over verschillende gebieden. Bij elke gebied hoort een aantal parameters die je zelf kunt aanvullen. Op basis daarvan krijg je te zien wat de mogelijkheden en de kosten zijn en wat het oplevert. Zo kun je zelf een afweging maken of het nou wel of niet interessant is voor jouw bedrijf. De website wordt continu aangevuld. Er valt nog genoeg te onderzoeken maar we hebben al veel bereikt”.

Jouke Velstra, hydroloog en werkzaam bij Acacia Water.

Meer nieuws

Cursus Praktijkopleider voor leerbedrijven

De stage of Beroeps Praktijk Vorming (BPV) is voor studenten van het Clusius College het leukste...

Gedeputeerden Ilse Zaal en Edward Stigter: 'Op weg naar een stoet van waterstoftractors"

Gedeputeerden Ilse Zaal en Edward Stigter over de eerste waterstoftractor in Noord-Holland en wat...

All You Need is Food Tour gaat van start

Buiten op het schoolplein kunnen leerlingen bij de foodtruck kennismaken met de opleidingen Voeding...